संदेश


महाकवि भट्टनारायण: ।।

कविनाम -भट्टनारायण:।
आश्रित: -बंगदेशस्‍य (बंगाल) सेनवंशस्‍य प्रवर्तक: गौडाधिपति 'आदिसूर:' ।
उप‍ाधि: -कवेर्मृगराजलक्ष्‍मण:
वर्ण: -ब्राह्मण:
गोत्रम् -शाण्डिल्‍य
स्थितिकालम् -750-850 अनुमित: ।
शास्‍त्रज्ञानम् -योग, सांख्‍य, वैष्‍णवदर्शन, छन्‍दशास्‍त्र, अलंकारशास्‍त्र, वैदिकयज्ञज्ञानम् ।
पिता -अज्ञात
माता -अज्ञात
गुरु -अज्ञात
जन्‍मस्‍थानम् -कान्‍यकुब्‍ज: (कन्‍नौज)

निवासस्‍थानम् -बंगदेश: (बंगाल)
काव्‍यकृतय: -वेणीसंहार-नाटकम्
किम्‍वदन्‍तय: -
1- महाकवि भट्टनारायण: कान्‍यकुब्‍ल प्रदेशस्‍य शाण्डिल्‍यगोत्रीय ब्राह्मण: आसीत् । बंगदेशस्‍य सेनवंशप्रवर्तक गोडाधिपति आदिसूर: वैदिकानुष्‍ठानं कारितुं कान्‍यकुब्‍जात् एनं पंचब्राह्मणै: सह आहूतवान् । एष: तेषु ब्राह्मणेषु प्रधानतम: आसीत् । दक्षिणास्‍वरूपेण आदिसूर: एतस्‍मै पंचग्रामान् अददात्, सभापण्डितरूपेण चाभूषयत् । कालान्‍तरे भट्टनारायण: अपि बंगालराज्‍ये एकस्‍य राजवंशस्‍य प्रवर्तक: अभूत् ।

2- बंगराजघटकानुसारं 'आदिसूर:' भगवन्‍तं प्रसादयितुमेकं यज्ञं कर्तुमिच्‍छति स्‍म् । तेन स: प्रख्‍यातकान्‍यकुब्‍जीयब्राह्मणं भट्टनारायणम् आमन्त्रितवान् ।

3- एकदा वंगराज…

कादम्‍बरी कथा ।।

ग्रन्‍थनाम -कादम्‍बरी
विधा -कथा (गद्यमहाकाव्‍यम्)
उपजीव्‍यम् -वृहत्‍कथा
रचनाकार: -महाकवि बाणभट्ट:
नायक: -महाराजशूद्रक: (चन्‍द्रापीड:)
प्रतिनायक: -
नायिका -कादम्‍बरी
प्रधानरस: -श्रृंगाररस:
प्रमुखगुण: -ओजगुण:
रीति: -पांचाली रीति:
वृत्ति: -


कथासारसंक्षेप: - 
विदिशानगरस्‍य राजा शूद्रक: स्‍वसभायाम् उपविष्‍ट: आसीत् । एका चाण्‍डालकन्‍या पंजरवर्तिशुकेन सहिता आगतवती । शुकस्‍य वाचालता राजानं निवेदितवती । शुक: दक्षिणपादमुत्‍थाप्‍य आर्याछन्‍दमपठत् । राजा शुकम् आत्‍मवृत्‍तान्‍तं श्रावितुं निवेदितवान् । शुक: सम्‍पूर्णां कथां श्रावितवान् । अनन्‍तरं तस्‍य, शूद्रकस्‍य चापि शापमुक्ति: अभवत् । शूद्रक: चन्‍द्रापीडस्‍वरूपं स्‍वीकृतवान्, शुक: वैश्‍यम्‍पायनस्‍वरूपमवाप्‍तवान् । तयो: कादम्‍बरी-महाश्‍वेते च सह मेलनमभवत् ।


इति

केषांचन् पात्राणां नामानि संस्‍कृतभाषायाम् ।

चित्र
पात्रम् (बर्तन) चमस: (चम्मच)घट:, कुम्भ : (घडा)चषक: (गिलास)हसन्ती (अंगीठी)दर्वी (कलछुल) काचघटी (कांच का जार)धिषणा (तसला)हस्ताधावनी, पतद्ग्रहा (चिलमची, वाश बेसिन)द्रोणी, उदंचनम् (बाल्टी)काचकंस:, काचचषक: (कांच का गिलास)कन्दु: (केतली)कटाह: (कडाहा)कंस:, करक: (लोटा)ऋजीषम् (तवा)कसोरिका (कटोरी)कटोरम् (कटोरा)सन्दंश: (चिमटा)शराव: (प्लेट)स्थांलिका, थालिका (थाली)स्वेथदिनी (कडाही)उद्ध्माीनम् (स्टोव)उखा (सास पैन)




इति

वेणीसंहार नाटकम् ।।

ग्रन्‍थनाम - वेणीसंहार
विधा - नाटकम्
उपजीव्‍यम् - महाभारतम्
रचनाकार: - भट्टनारायण:
नायक: - मध्‍यमपाण्‍डव: भीम:
प्रतिनायक: - ज्‍येष्‍ठकौरव: दुर्योधन:
नायिका - याज्ञसेनी द्रौपदी

प्रधानरस: - वीररस:
प्रमुखगुण: - ओजगुण:
रीति: - गौडी रीति:
वृत्ति: - आरभटी वृत्ति:

प्रथमांकसारसंक्षेप: - भगवत: कृष्‍णस्‍य कौरवसभायां सन्धिप्रस्‍तावप्रस्‍तोतुं प्रस्‍थानम् । भीमस्‍य पंचग्रामाणां सन्धिप्रस्‍तावविषये रोष: । भीमस्‍य शस्‍त्रागारं प्रति प्रस्‍थानम् । तत्र द्रौपद्या सह विविधवार्तालाप: । कंचुकीद्वारा दुर्योधनस्‍य संन्धिप्रस्‍ताव-अस्‍वीकरणम् कृष्‍णाय च बन्‍धनप्रयत्‍नम् इति सूचना-प्रदानम् । भीमस्‍य सहदेवेन सह युद्धभूमिप्रस्‍थानम् ।

द्वितीयांकसारसंक्षेप: -भीष्म-अभिमन्‍यु-आदि प्रमुख-वीराणां वीरगति: । दुर्योधनस्‍य पत्‍न्‍यु: भानुमत्‍या: सूर्यनारायणस्‍य व्रतम् । दुर्योधनेन व्रतभंगम् । अर्जुनस्‍य जयद्रथवधाय प्रतिज्ञा । जयद्रथपत्‍नीदु:शलाया: विलाप: । दुर्योधनस्‍य आश्‍वासनं युद्धभूमौ प्रस्‍थानं च ।

तृतीयांकसारसंक्षेप: - द्रोणाचार्यस्‍य वीरगति: । अश्‍वत्‍थामाविलाप: । कृपाचार्येण समाश्‍वसनम् । कर्णस्‍य द्रोणाचार्यं प्रति अप…

वन्दे मातरम् ।।

चित्र
वन्दे मातरम् सुजलां सुफलां मलयजशीतलाम्  शस्य श्यामलां मातरम्  ।। वन्दे मातरम् ।। 
शुभ्र ज्योत्स्ना पुलकित यामिनीम्  फुल्ल कुसुमित द्रुमदलशोभिनीम्  सुहासिनीं सुमधुरभाषिणीम्  सुखदां वरदां मातरम् ।। वन्दे मातरम् ।। 
 कोटि-कोटि कण्‍ठ कलकल निनाद कराले  कोटि-कोटि भुजैर्धृत खरकरवाले  अबला केनो मा एतो बले  बहुबल धारिणीं नमामि तारिणीम् रिपुदलवारिणीं मातरम्  ।। वन्दे मातरम् ।।
तुमि विद्या तुमि धर्म तुमि हृदि तुमि मर्म  त्वं हि प्राणाः शरीरे  बाहु ते तुमि माँ शक्ति  हृदये तुमि माँ भक्ति  तोमारइ प्रतिमा गडि मन्दिरे-मन्दिरे ।। वन्दे मातरम् ।। 
त्वं हि दुर्गा दशप्रहरणधारिणी  कमला कमलदल विहारिणी  वाणी विद्यादायिनी, नमामि त्वाम्  नमामि कमलां अमलां अतुलाम्  सुजलां सुफलां मातरम् ।। वन्दे मातरम् ।।
श्यामलां, सरलां, सुस्मितां, भूषिताम्  धरणीं, भरणीं मातरम् ।। वन्दे मातरम् ।।

अवधेयम् - 
रचनाकार: :- बंकिमचन्द्र चटर्जी  
महाकाव्‍यम् :- आनन्दमठ
रचनाकालम् :- 1882
प्रथमगानम् :- 1896
प्रथमगानस्‍थानम् :-  भारतीयराष्ट्रीयकांग्रेस इत्‍यस्‍य अधिवेशने ।
राष्ट्रियगीतरूपेण संविधानसभया अंगीकरणम् :- 24 जनवरी, 1950
राष्ट्रगीतस्‍य प्रथमगायक: :-
पंडित ओकारनाथ ठा…