संदेश

December, 2011 की पोस्ट दिखाई जा रही हैं

कारक विभक्ति प्रकरणस्‍य प्रारम्‍भ: ।

बान्‍धवा:
इत: परं भवन्‍त: अस्‍माकं व्‍याकरणकक्ष्‍यात: लाभान्विता: स्‍यु: इति आशास्‍महे ।  गतदिवसेषु एव वैदिक सन्धि प्रक्रियाया: कक्ष्‍या: समाप्‍ता: ।  सम्‍प्रति वयं कारकविभक्ति इति प्रकरणं प्रारम्‍भं कर्तुं सिद्धा: स्‍म: ।  किन्‍तु तत: पूर्वं वयं ज्ञातुमिच्‍छाम: यत् भवन्‍त: अनेन प्रयासेन तुष्‍टा: सन्ति न वा

आशास्‍महे यत् भवन्‍त: स्‍व-स्‍व विचारान् टिप्‍पणीमंजूषायां प्रदास्‍यन्ति ।
धन्‍यवादा:

भवताम्
आनन्‍द पाण्‍डेय:
प्रमुख: 
संस्‍कृतजगत् 

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (उपाचरित सन्धि:)

चित्र
विसर्गस्‍य 'स'कारे परिवर्तनम् उपाचरितमस्ति ।  एतत् निम्‍नवदस्ति ----
        (1) विसर्गस्‍य पूर्वं नामि-स्‍वर: ऋ, इ, ई, उ, उू, ए, ओ, ऐ, औ आगच्‍छेत् तर्हि विसर्गस्‍य 'ष' भवति ।
यथा - नि: + कृती = निष्‍कृती ।
          (2) यदा पादस्‍य मध्‍ये विसर्गस्‍यानन्‍तरं 'क' 'प' च आगच्‍छेत् चेत् उपर्युक्‍तं परिवर्तनं भवेत् ।
          (3) पादस्‍य अन्‍तर्गते असमस्‍तस्‍य पदस्‍य विसर्गस्‍य पूर्वं 'अ' भवेत् अनन्‍तरं च पति शब्‍द: भवेत् चेत् विसर्गस्‍य 'स'कार: भवेत् ।
यथा - ब्रह्मणस्‍पते ।  वाचस्‍पति: ।
          (4) विसर्गस्‍यानन्‍तरं यदा करं, कृतं, कृधि, करत्, क, शब्‍दा: आगच्‍छेयु: चेदपि विसर्गस्‍य 'स'कार: भवेत् ।
यथा - सहस्‍करम्, नस्‍कृतम्, शश्‍वतस्‍क: ।
           (5) असन्‍त शब्‍दस्‍य विसर्गस्‍य 'स'कार: भवति यदा तस्मिन् शब्‍दे 'र'कार: भवेत् तथा च पार, परि, कृतानि, करति शब्‍दा: अनन्‍तरं आगच्‍छेयु: ।
यथा - तमसस्‍पारम्, अपस्‍पारे ।
        एतदतिरिक्‍तं 'वास्‍तो' इत्‍येतस्‍य अनन्‍तरं 'पति' आगमने सति, आवि:,…

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (अव्‍यापत्ति सन्धि:)-Visarg Sandhi

चित्र
अव्‍यापत्ति: कखपफेषु वृत्ति:, रेफं स्‍वर्धू: पूरघोषेष्‍वविग्रहे


         (1) यदि विसर्गस्‍यानन्‍तरं क, ख, प, फ आगच्‍छेत् चेत् विसर्ग: तथावदेव तिष्‍ठति ।
यथा - य: कृन्‍तत ।  अगत्‍स्‍य: खनमान: ।  य: पंचचर्षणीरभि: ।  या: फलिनीर्या अफला ।

          (2) स्‍व: धू: पू: शब्‍दा: यदा समस्‍त-पदे स्‍यु: चेत् विसर्गस्‍य रकार: भवेत् ।
यथा- स्‍वर्यमा ।  धूर्षदम् ।  पूर्षतिम् ।

श्रीगणेश स्‍तुति:

चित्र
गणनायकाय गणदेवताय गणाध्यक्षाय धीमहि ।गुणशरीराय गुणमण्डिताय गुणेशानाय धीमहि ।
गुणातीताय गुणाधीशाय गुणप्रविष्टाय धीमहि ।
एकदंताय वक्रतुण्डाय गौरीतनयाय धीमहि ।
गजेशानाय भालचन्द्राय श्रीगणेशाय धीमहि ॥...


गानचतुराय गानप्राणाय गानान्तरात्मने ।
गानोत्सुकाय गानमत्ताय गानोत्सुकमनसे ।
गुरुपूजिताय गुरुदेवताय गुरुकुलस्थायिने ।
गुरुविक्रमाय गुह्यप्रवराय गुरवे गुणगुरवे ।
गुरुदैत्यगलच्छेत्रे गुरुधर्मसदाराध्याय ।
गुरुपुत्रपरित्रात्रे गुरुपाखण्डखण्डकाय ।
गीतसाराय गीततत्त्वाय गीतगोत्राय धीमहि ।
गूढगुल्फाय गन्धमत्ताय गोजयप्रदाय धीमहि ।
गुणातीताय गुणाधीशाय गुणप्रविष्टाय धीमहि ।
एकदंताय वक्रतुण्डाय गौरीतनयाय धीमहि ।
गजेशानाय भालचन्द्राय श्रीगणेशाय धीमहि ॥...
ग्रन्थगीताय ग्रन्थगेयाय ग्रन्थान्तरात्मने ।
गीतलीनाय गीताश्रयाय गीतवाद्यपटवे ।
गेयचरिताय गायकवराय गन्धर्वप्रियकृते ।
गायकाधीनविग्रहाय गङ्गाजलप्रणयवते ।
गौरीस्तनन्धयाय गौरीहृदयनन्दनाय ।
गौरभानुसुताय गौरीगणेश्वराय ।
गौरीप्रणयाय गौरीप्रवणाय गौरभावाय धीमहि ।
गोसहस्राय गोवर्धनाय गोपगोपाय धीमहि ।
गुणातीताय गुणाधीशाय गुणप्रविष्टाय धीमहि ।
एकदंताय…

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (अन्‍वक्षर वक्‍त्र सन्धि:)-Visarg Sandhi

चित्र
यदि विसर्गस्‍यानन्‍तरं कश्चित उष्‍मवर्ण: आगच्‍छेत् तस्‍य उष्‍मवर्णस्‍य च अनन्‍तरं अघोषव्‍यंजनं अघोषव्‍यंजनं भवेत् चेत् विसर्गस्‍य लोप: भवेत्, यदि स: उष्‍मवर्ण: मूर्धन्‍यं भवेत. चेदपि ।
यथा - समुद्र: + स्‍थ = समुद्रस्‍थ: ।

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (व्‍यापन्‍न सन्धि:)-Visarg Sandhi

चित्र
(1) विसर्जनीयस्‍य अनन्‍तरं यदि अघोषव्‍यंजनानि आगच्‍छेयु: तस्‍य अनन्‍तरं च कश्चित उष्‍मवर्ण: आगच्‍छेत् चेत् विसर्ग: तस्‍यैव स्‍थानस्‍य उष्‍मवर्ण: भवेत् । यथा - देवा: + तम् = देवास्‍तम् ।(2) यदि विसर्जनीयस्‍य अनन्‍तरं अघोष उष्‍मवर्ण: भवेत् चेत् विसर्गं सैव उष्‍मवर्ण: भवेत् । यथा - व: + शिवतम: = वश्शिवतम: ।

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (अकाम सन्धि:)-Visarg Sandhi

चित्र
रेफोदये लुप्‍तयेरिफितविसर्गस्‍यानन्‍तरं यदि 'र' आगच्‍छेत् तर्हि विसर्गस्‍य लोप: भवति ।यथा - अश्‍वा: + रथ: = अश्‍वा रथ:

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (रेफसन्धि:) Visarg Sandhi

चित्र
सर्वोपधस्‍तु स्‍वघोषवत्‍परो, रेफं, रेफी ते पुना रेफसंधय: रिफित विसर्जनीयस्‍य पूर्वं यदि कश्चित् स्‍वर: स्‍यात् अनन्‍तरं च कश्चित स्‍वर:, घोषव्‍यंजनं वा भवेत् चेत् तत् विसर्जनीयस्‍य 'र' (रेफ) इति भवति ।यथा - प्रात: + अग्निम् = प्रातरग्निम् ।

वैदिक सन्धि प्रक्रिया (प्रश्रितसन्धि:) Visarg Sandhi

चित्र
ओकारं ह्रस्‍वपूर्व: अरिफितविसर्जनीयस्‍य पूर्वं यदि हृस्‍व स्‍वर: भवेत् अनन्‍तरं च घोष व्‍यंजनम् आगच्‍छेत् चेत् विसर्ग: पूर्वह्रस्‍वेन सह 'ओ' इति भवेत् । यथा - देव: + देवेभि: = देवो देवेभि: ।

यूट्यूब पृष्‍ठस्‍य नूतनं चलचित्रप्रबन्‍धक: - youtube's new video manager

चित्र
यूट्यूब पृष्‍ठस्‍य नूतनं दृष्‍यं भवन्‍त: पूर्वमेव दृष्‍टवन्‍त: ।  सम्‍भवत: बहव: जना: प्रयोज्‍यन्‍त: अपि भवन्ति ।  अस्मिन् एव क्रमेण यूट्यूबपृष्‍ठस्‍य सम्‍प्रति नूतनं चित्रप्रबन्‍धक: प्रकाशित: अस्ति ।  अस्‍य उपयोग: तु अत्र सम्‍यकतया वक्‍तुं शक्‍यं नास्ति किन्‍तु पुरातनस्‍य अपेक्षा निश्‍चयेन सुविधाजनकमस्ति ।
अस्‍य अद्यतननं उक्‍तं दृश्‍यते ।
पश्‍यन्‍तु , प्रयोग: कुर्वन्‍तु, मोदयन्‍तु ।

वैदिक विसर्ग सन्धि: (नियत सन्धि:) Visarg Sandhi

चित्र
(1) विसर्जनीयआकारमरेफी घोषवत्‍पर: यदि अरिफित विसर्जनीयस्‍य अनन्‍तरं घोषवर्णा: आगच्‍छेयु: चेत् उपधया सह एव विसज्रनीयस्‍य 'आ'कार: भवति । यथा - पुनान: + यन्ति = पुनानायन्ति धीतय: । (2) यदि रिफित विसर्जनीयस्‍य अनन्‍तरं 'र' आगच्‍देत चेत् रिफित विसर्जनीयस्‍य पूर्व ह्रस्‍ववर्ण: दीर्घवर्णे परिवर्तित: भवति तथा च विसर्गस्‍य लोप: भवति । यथा - प्रात: + रत्‍नम् = प्राता रत्‍नम् ।

वैदिक विसर्ग सन्धि: (उद्ग्राह सन्धि:) Visarg Sandhi

चित्र
ह्रस्‍व पूर्वस्‍तु सोSकारम्यदा अरिफित विसर्जनीयस्‍य पूर्वं ह्रस्‍व भवेत् अनन्‍तरं च स्‍वर: आगच्‍छेत् चेत् विसर्जनीयस्‍य उपधासहितम् 'अ' इति भवेत् ।यथा - य: + इन्‍द्र = य इन्‍द्र: ।

वैदिक विसर्ग सन्धि: (पदवृत्ति सन्धि:)-Visarg Sandhi

चित्र
विसर्जनीयोSरिफितो दीर्घपूर्व: स्‍वरोदय: आकारम्     अरिफित विसर्जनीयस्‍य पूर्वं दीर्घ स्‍वर: भवेत् तथा च परे कश्चित स्‍वर: स्‍यात् चेत् विसर्जनीयस्‍य 'आ' इति भवति । यथा - या ओषधी: ।

सहवाग: 219धावनांकम् अर्जयित्‍वा नूतनं विश्‍वकीर्तिमानमकरोत् - 4rth Odi: Sahwag achieved new word record of 219 runs in Odi

चित्र
08.12.2011, इन्‍दौर : भारतीयविस्‍फोटकक्रीडक: सहवाग: अत्र नूतनं कीर्तिमानं स्‍थापितवान् ।  तस्‍य 219 इति धावनांकं विश्‍वक्रिकेटक्रीडाया: सम्‍प्रति सर्वोत्‍तम: अंक: अस्ति ।  एतत् धावनांकं तेन केवलं 149 कन्‍दुकेषु प्राप्‍तम् । 


तस्‍य सहाय्येन भारतेन 418 धावनांकम् अर्जितम् ।  इत: पूर्वमपि भारतस्‍य द्विवारं अंका: 200 त: अधिकं गत: अस्ति । 
पूर्णं अंकपत्रम् अत्र प्राप्‍नोतु
सहवागस्‍य प्रथमशतांक: 69 कन्‍दुकेषु एव अर्जित: ।  स: 25 चतुरांकक:, 7 षडांकक: च ताडितवान् ।

संस्‍कृतजगत्

वैदिक सन्धि प्रक्रिया-व्‍यंजन सन्धि: (अन्‍त:पात सन्धि)- Vyanjan Sandhi, Antah Pat Sandhi..

चित्र
अन्‍त:पात प्रायश: क, च तथा च त कारस्‍य भवति ।  एतत् निम्‍नोक्‍तं द्रष्‍टुं शक्‍यते ।


(1) यदि ड. कारस्‍य अनन्‍तरं कश्चित् अघोष उष्‍मवर्णम् आगच्‍छेत तर्हि मध्‍ये 'क' कारस्‍य आगम भवति ।
यथा - अर्वाड्. + शश्‍वतम् = अर्वाड्.कछश्‍वतम्,
अघोषवर्ण: न भवति सति दध्‍यड्. ह इत्‍येव भविष्‍यति ।



(2) चवर्गस्‍य पंचमवर्णस्‍य अनन्‍तरं यदि शकार: आगच्‍छेत् तर्हि उभयो: मध्‍ये 'च' कार: आगच्‍छेत् ।


(3) 'ट' अथ च 'न' कारस्‍य अनन्‍तरं यदि 'स' इति आगच्छेत् तर्हि मध्‍ये तकारस्‍य आगम भवेत् ।
यथा - अप्राट् + स = अप्राट्त्‍स ।
तान् + सम् = तान्‍त्‍सम् ।


वैदिक सन्धि प्रक्रिया-व्‍यंजन सन्धि: (वशंगम आस्‍थापित सन्धि)

चित्र
(1) घोषवत्‍परा प्रथमास्‍तृतीयान्‍स्‍वान् - यदा वर्गस्‍य पूर्व व्‍यंजनानाम् अनन्‍तरं घोषव्‍यंजनानि (प्रत्‍येकस्‍य वर्गस्‍य तृतीय:, चतुर्थ: पंचम: च वर्ण: तथा च य, व, र, ल) आगच्‍छेयु: चेत पूर्व व्‍यंजनस्‍य तस्‍य एव वर्गस्‍य तृतीय: इति आदेश: भवेत् ।
यथा - यद्वाग्‍वदति, षड्भि: ।

(2) उत्‍तमा नुत्‍तमेषूदयेषु - वर्गस्‍य प्रथमव्‍यंजनानां (क,च,ट,त,प) तस्‍य एव वर्गस्‍य पंचमं व्‍यंजनं भवेत् यदि तेषाम् अनन्‍तरं वर्गस्‍य पंचमव्‍यंजनानि आगच्‍छेयु: ।
यथा - अर्वाक् + नरा = अर्वाड्.नरा ।

(3) सर्वै: प्रथमैरुपधीयमान:, शकार शाकल्‍यपितुश्‍छकारम् - वर्गस्‍य प्रथमव्‍यंजनानाम् अनन्‍तरं श आगच्‍छेत् तर्हि तस्‍य 'छ' कार: भवेत् ।
यथा - विपाट् + शुतुद्री = विपाट् छुतुद्री ।

(4) पदान्‍‍तैस्‍तैरेव तृतीयभूतैस्‍तेषां चतुर्थानुदयो हकार: - यदि प्रथमव्‍यंजनानाम् अनन्‍तरं 'ह'कार: आगच्‍छेत् तर्हि तस्‍यैव वर्गस्‍य चतुर्थ: भवेत् ।  यद्यपि पूर्ववर्णस्य तृतीय: भवेत् ।
यथा - अवाट् + हव्‍यानि: = अवाड्ढव्‍यानि ।

(5) विस्‍थाने स्‍पर्श उदये मकार: सर्वेषामेवोदयस्‍योत्तमं स्‍वम् - 'म'कारस्‍य अनन्‍तरं यदि तद्भिन…

वैदिक सन्धि प्रक्रिया-व्‍यंजन सन्धि: (परिपन्‍न सन्धि:)-Vaidik Sandhi, Vyanjan Sandhi, Paripann Sandhi..

चित्र
रेकोष्‍मणोरुदययोर्मकारोSनुस्‍वारं तत्‍परिपन्‍नमाहु: मकारस्‍य अनन्तरं यदि र अथवा उष्‍मवर्णा: (श, ष, स, ह) आगच्‍छेत् तर्हि मकारस्‍य अनुस्‍वार: भवेत् ।
यथा - होतारम् + रत्‍नधातमम् = होतारंरत्‍नधातमम् ।

सी.क्‍लीनर मृदुवसनस्‍य नूतनं संस्‍करणम् (3.13.1600)

चित्र
सी.क्‍लीनर इति मृदुवसनस्‍य विषये किमपि वक्‍तव्‍यम् अस्ति इति अहं न चिन्‍तयामि ।  अस्‍य विषये प्रायश: सर्वे जानन्ति एव ।  अस्‍य कार्यमेव अस्ति संगणकस्‍य स्‍वच्‍छताकार्यम् ।


सम्‍प्रति अस्‍य नूतनं संस्‍करणम् उपलब्‍धमस्ति ।  अस्‍य नूतनं संस्‍करणं तलपूरितुम् अत्र अध: नोदयतु ।



सी. क्‍लीनर 3.13.1600

जीमेल सेवाया: नूतनं संस्‍करणम् - Gmail's New Look..

चित्र
बान्‍धवा:
यथा भवन्‍त: जानन्ति , जीमेल सेवा पूर्वमेव नूतनस्‍य संस्‍करणस्‍य सूचना दत्‍तवानासीत् ।  पूर्वं जीमेल.कॉम इति उद्घाटयतु ।



यथा द्वितीये चित्रे निर्दिष्‍टमस्ति तत्र नोदयतु । 

एकं नूतनं वातायनम् उद्घटति ।  तत्र यथा तृतीये चित्रे दर्शितम् अस्ति, रक्‍तगोलके नोदनं करोतु ।
 चतुर्थे चित्रे यत्र रक्‍तगोलकं दर्शितमस्ति तत्रैव नोदनं करणीयं भविष्‍यति ।

नोदनानन्‍तरम् उपर्युक्‍ते पंचमे दृष्‍ये यथा दृष्‍यते तथैव भवत: जीमेल खाता भविष्‍यति ।  सम्‍प्रति अधिकं मा विचारयतु ।  साक्षात् नोदयतु , आनन्‍दं च स्‍वीकरोतु । 
संस्‍कृतजगत् 

यूट्यूब जालपृष्‍ठस्‍य नूतनं दृश्‍यम् - Youtube's New Look..

चित्र
यूट्यूब जालपृष्‍ठस्‍य सम्‍प्रति नूतनं दृष्‍यम् उपलब्‍धमस्ति ।  अस्‍य नूतनं दृष्‍यं सर्वथा सुकरम् अस्ति ।  अस्‍य प्रयोग: स‍म्‍प्रति इतोपि आनन्‍ददायक: अस्ति ।   अस्मिन् नूतने दृष्‍ये भवान् एकत्रैव गूगलप्‍लस पृष्‍ठं पुनश्‍च फेसबुक पृष्‍ठम् अपि द्रष्‍टुं शक्‍नुवन्ति ।  यथा चित्रे निर्दिष्‍टम् अस्ति । पश्‍यन्‍तु अत्र । 

श्री रामलीला- अनिरूद्धनगरं बेनीपुर ( सूर्पणखाया: नासिकाकर्तनं तस्‍या: विलाप: च )

चित्र
सूर्पणखा रावणस्‍य भगिनि वनं गच्‍छति ।  तत्र श्रीरामं दृष्‍ट्वा मोहिता भवति ।  परिणेच्‍छा प्रस्‍तोति ।  राम: तस्‍या: अवहेलनां करोति ।  सा लक्ष्‍मणस्‍य पार्श्‍वे गत्‍वा तदैव इच्‍छा करोति ।  लक्ष्‍मण: क्रोधं कृत्‍वा तस्‍या: तर्जनं करोति ।  सा सीतां खादितुं धावति ।  लक्ष्‍मण: तस्‍य नासिकाकर्तनं करोति । इति

श्री रामलीला- अनिरूद्धनगरं बेनीपुर ( श्रीरामस्‍य वनगमनम् )

चित्र
भगवान् श्रीराम स्‍वभ्राता लक्ष्‍मण:, स्‍वभार्या सीतया सह वनं गन्‍तुं सिद्ध: भवति ।  दशरथ: विलापं करोति ।