संदेश

November, 2013 की पोस्ट दिखाई जा रही हैं

अदादिगणः - परस्मैपदी

अदादिगणस्य प्रथमा धातुः ‘अद्‘ इति अस्ति अतएव अस्य गणस्य नाम अदादिगण इति अस्ति ।  अस्मिन् गणे ७२ धातवः सन्ति ।  अस्य गणस्य धातूनां तिड्。 प्रत्ययानां च मध्ये भ्वादिगणसदृशं शप् नैव प्रयुज्ज्यते ।  उदाहरणार्थ – अद् + ति = अत्ति । लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:तितःअन्तिमध्‍यमपुरुष:सिथःथउत्‍तमपुरुष:मिवःमः

हृ धातु (ले जाना‚ चुराना) – आत्मनेपदी ।

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:हरतेहरेतेहरन्तेमध्‍यमपुरुष:हरसेहरेथेहरध्वेउत्‍तमपुरुष:हरेहरावहेहरामहे

हृ धातु (ले जाना‚ चुराना) – परस्मैपदी ।

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:हरतिहरतःहरन्तिमध्‍यमपुरुष:हरसिहरथःहरथउत्‍तमपुरुष:हरामिहरावःहरामः

हस् धातु (हँसना) – परस्मैपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:हसतिहसतःहसन्तिमध्‍यमपुरुष:हससिहसथःहसथउत्‍तमपुरुष:हसामिहसावःहसामः

स्मृ धातु (स्मरण करना) – परस्मैपदी ।

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:स्मरतिस्मरतःस्मरन्तिमध्‍यमपुरुष:स्मरसिस्मरथःस्मरथउत्‍तमपुरुष:स्मरामिस्मरावःस्मरामः

स्था ⁄ तिष्ठ् धातु (ठहरना) – परस्मैपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:तिष्ठतितिष्ठतःतिष्ठन्तिमध्‍यमपुरुष:तिष्ठसितिष्ठथःतिष्ठथउत्‍तमपुरुष:तिष्ठामितिष्ठावःतिष्ठामः

सेव् (सेवा करना) – आत्मनेपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:सेवतेसेवेतेसेवन्तेमध्‍यमपुरुष:सेवेसेसेवेथेसेवध्वेउत्‍तमपुरुष:सेवेसेवावहेसेवामहे

सह् (सहन करना) – आत्मनेपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:सहतेसहेतेसहन्तेमध्‍यमपुरुष:सहसेसहेथेसहध्वेउत्‍तमपुरुष:सहेसहावहेसहामहे

श्रु – श्रृ (सुनना) – परस्मैपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:श्रृणोतिश्रृणुतःश्रृण्वन्तिमध्‍यमपुरुष:श्रृणोसिश्रृणुथःश्रृणुथउत्‍तमपुरुष:श्रृणोमिश्रृणुवः‚श्रृण्वःश्रृणुमः‚श्रृण्मः

श्रि (सहारा लेना) – आत्मनेपदी – उभयपदी ।

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:श्रयतेश्रयेतेश्रयन्तेमध्‍यमपुरुष:श्रयसेश्रयेथेश्रयध्वेउत्‍तमपुरुष:श्रयेश्रयावहेश्रयामहे

श्रि (सहारा लेना) – परस्मैपदी – उभयपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:श्रयतिश्रयतःश्रयन्तिमध्‍यमपुरुष:श्रयसिश्रयथःश्रयथउत्‍तमपुरुष:श्रयामिश्रयावःश्रयामः

वृध् (बढ़ना) – आत्मनेपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वर्धतेवर्धेतेवर्धन्तेमध्‍यमपुरुष:वर्धसेवर्धेथेवर्धध्वेउत्‍तमपुरुष:वर्धेवर्धावहेवर्धामहे

वृत् (होना) आत्मनेपदी ।

वृत् धातोः रूपाणि तु आत्मनेपदौ चलन्ति किन्तु अस्य लृट्‚ लुड्。‚ लृड्。 च लकारेषु परस्मैपदी अपि रूपाणि चलन्ति ।  अतः अत्र अस्य मिश्रितरूपं दीयते । लट् लकार: एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वर्ततेवर्तेतेवर्तन्तेमध्‍यमपुरुष:वर्तसेवर्तेथेवर्तध्वेउत्‍तमपुरुष:वर्तेवर्तावहेवर्तामहे

वह् (ढोना) – आत्मनेपदी – उभयपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वहतेवहेतेवहन्तेमध्‍यमपुरुष:वहसेवहेथेवहध्वेउत्‍तमपुरुष:वहेवहावहेवहामहे

वह् (ढोना) – परस्मैपदी – उभयपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वहतिवहतःवहन्तिमध्‍यमपुरुष:वहसिवहथःवहथउत्‍तमपुरुष:वहामिवहावःवहामः

वस् (रहना‚ समय बितान‚ होना) – परस्मैपदी

लट् लकार: एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वसतिवसतःवसन्तिमध्‍यमपुरुष:वससिवसथःवसथउत्‍तमपुरुष:वसामिवसावःवसामः

वप् (बोना‚ कपड़ा बुनना) – आत्मनेपदी – उभयपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वपतेवपेतेवपन्तेमध्‍यमपुरुष:वपसेवपेथेवपध्वेउत्‍तमपुरुष:वपेवपावहेवपामहे

वप् (बोना‚ कपड़ा बुनना) परस्मैपदी – उभयपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वपतिवपतःवपन्तिमध्‍यमपुरुष:वपसिवपथःवपथउत्‍तमपुरुष:वपामिवपावःवपामः

वद् (बोलना‚ कहना) – परस्मैपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:वदतिवदतःवदन्तिमध्‍यमपुरुष:वदसिवदथःवदथउत्‍तमपुरुष:वदामिवदावःवदामः

लभ् (पाना‚ प्राप्त करना) – आत्मनेपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:लभतेलभेतेलभन्तेमध्‍यमपुरुष:लभसेलभेथेलभध्वेउत्‍तमपुरुष:लभेलभावहेलभामहे

रक्ष् (रक्षा करना) – परस्मैपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:रक्षतिरक्षतःरक्षन्तिमध्‍यमपुरुष:रक्षसिरक्षथःरक्षथउत्‍तमपुरुष:रक्षामिरक्षावःरक्षामः

याच् (माँगना) – आत्मनेपदी – उभयपदी

लट् लकार:
एकवचनम् द्विवचनम्बहुवचनम्प्रथमपुरुष:याचतेयाचेतेयाचन्तेमध्‍यमपुरुष:याचसेयाचेथेयाचध्वेउत्‍तमपुरुष:याचेयाचावहेयाचामहे