संदेश

January, 2019 की पोस्ट दिखाई जा रही हैं

सांख्‍यशास्‍त्रस्‍य पंचविशति: तत्‍वानि ।

सांख्‍यशास्‍त्रस्‍य प्रणेता भगवान् कपिलमुनिरस्ति । संख्‍याप्रधानमस्ति एतत् दर्शनमत: सांख्‍यमिति कथ्‍यते । सांख्‍ये प्रकृतिपुरुषयो: विचार: प्रमुख: अस्‍य शास्‍त्रस्‍य प्रमुखसिद्धान्‍तमस्ति ।

       प्रकृतिपुरुषविवेकद्वारा नि:श्रेयसस: प्राप्ति: इति सांख्‍ये स्‍वीकृतमस्ति ।

       सांख्‍यशास्‍त्रे पंचविंशति: तत्‍वानि स्‍वीकृयते । एतेषां तत्‍वानां चतुर्विभाग: कृत: अस्ति । एते विभागा:, तत्‍वानि च सन्ति अधोक्‍तानि -


केवलं कारणम् - प्रकृति: (प्रधान, त्रिगुणात्मिका)
कारणं च कार्यं च - महत् (बुद्धि:), अहंकार:, पंचतन्‍मात्रा:
केवलं कार्यम् - एकादशेन्द्रियाणि, पंचमहाभूतानि च
न कारणं नैव कार्यम् - पुरुष:

पंचविशतितत्‍वानां उत्‍पत्ति: - 
      एतानि पंचविंशतितत्‍वानि कथं सम्‍भवन्ति, कानि तत्‍वानि केन-केन च भवन्ति इति विवेच्‍यते ।
मूलं तु प्रकृतिरेवास्ति । अस्‍या: उत्‍पत्‍ते: किमपि कारणं नास्ति । यदि अस्‍यापि कारणं मन्‍यते चेत् अनवस्‍था दोष: भविष्‍यति अत: अस्‍या: उत्‍पत्ति: नैव भवति । इयं तु सर्वदा, सर्वकालेषु विद्यमाना भवति । एतदनन्‍तरम् उत्‍पत्तिक्रम: अधोक्त: -
प्रकृति: - महत् (बुद्धि:) - अहंका…